Donderdag 25-02-2016: Overgrootouders en de Waterwolf (1)

Ik ben geen genealoog en wist al helemaal niets over mijn familiegeschiedenis.

Wat betreft het laatste ben ik dat aan het inhalen en dat werd niet gemotiveerd vanuit een hang naar het opstellen van een stamboom. Mijn motivatie was dat ik meer wilde weten over het ontstaan en de geschiedenis van de Haarlemmboom1ermeer. Waarom? De verbinding is simpel te maken via mijn beide overgrootvaders. Ook de overgrootmoeders natuurlijk maar die laat ik even eerbiedig aan de kant staan.  Mijn overgrootvaders via mijn vader en moeder zijn als pioniers gaan werken rond 1855 in de Haarlemmermeer. Cornelis Lodder (1819-1896) trok vanaf de Utrechtse Heuvelrug (Doorn) in 1856 naar de Meer en Willem Cornelis Schaap (1862-1941) kwam een paar maanden later vanaf het Land van Heusden en Altena werk zoeken in de meer. De familienaam Schaap komt van mijn moeder. Niet om dat die familie niet belangrijk is maar ik concentreer me in dit verhaaltje alleen over de recht lijn vanuit mijn eigen achternaam waarvan er in Nederland ongeveer 2500 bestaan. Tegenwoordig kan iedereen met enig pc ervaring relatief gemakkelijk en snel een flink eind terug gaan in de geschiedenis. De oudste Lodder die ik vond –en ik ben er van overtuigd dat er daarvoor ook nog een flinke reeks hebben geleefd- was een zeker Jan Lodder die in 1614 geboren is in Maarn. Het hoeft geen betoog dat onderweg van hem naar mij zeer veel aftakkingen zijn die niet op de rechte stam staan maar via allerlei zijtakken ook nog steeds (verre) familie zijn. Erg interessant maar in die richtingen ligt niet in eerste instantie mijn belangstelling. Schermafbeelding 2016-02-25 om 07.12.34Zoals gezegd mijn interesse speelt zich af rond de geschiedenis van het Haarlemmermeer en de droogmaking waarna “Het Meer veranderde in De Meer”. De Haarlemmermeer polder die op 1852 droogviel werd vanaf dat moment “De Meer” genoemd. Een gebied waaruit 800 miljoen m3 water is gepompt door drie stoomgemalen gedurende de periode van 1848 tot 1852. Waar laat je al dat water? Lozen, dus! Daarom zet men op 5 mei 1840 in Hillegom bij boerderij Treslong de eerste spade in de grond. Met niet veel meer gereedschap dan schoppen, kruiwagens en baggerbeugels groeven honderden grondwerkers (de zgn. polderjongens) vijf jaar lang de 62 km lange Ringvaart rondom het meer.Schermafbeelding 2016-02-25 om 07.11.14 Met de uitgegraven grond werd tegelijk de Ringdijk opgeworpen. Die polderjongens kwamen van heinde en ver en sliepen in hutten en keten onder niet al te beste omstandigheden en werkten van zonsopgang tot ondergang in ploegen. Na 8 jaar graven kon het Stoomgemaal de Lijnden de eerst kubieke meters water uit het meer pompen. Na het droogvallen werd het land verdeeld in gelijke kavels van 200 meter breed en 1000 meter lang (20ha). Ook Jhr. Mr Jan. P.A. Wickevoort Crommelin kocht een aantal kavels in de Meer en op een van de kavels liet hij een mooi boerderij bouwen “Hoeve Voorzorg”. De boerderij gedurende de jaren flink verbouwd staat nog steeds langs de IJweg. Cornelis werd aangenomen als pachtboer en kon gaan wonen in de Voorzorg. Hij heeft daar van 1856 tot 1896 gewoond en gewerkt. Samen met zijn tweede vrouw kreeg hij 12 kinderen waarvan er 5 overleden op jonge leeftijd. Mijn grootvader Dirk Lodder was het oudste kind van het gezin. Toen Cornelis in De Meer arriveerde was het een grote soppige modderpoel zonder enige infrastructuur. Geen verharde wegen, geen riolering, geen schoonwater en geen medische voorzieningen.  Een gebied waar in het regenseizoen de paarden planken onder de hoeven droegen tegen het wegzakken in de modder. Een gebied dat extra geteisterd werd door epidemiologie en ander ellende. Ik denk dat het geen pretje was om de reeds overgroeide bodem met allerlei onkruid en wilgenscheuten te bewerken en dus om te vormen tot productieve landbouwgronden. Na een tiental jaren is dat heel goed gelukt maar velen hebben behoorlijk moeten afzien en anderen vertrokken weer naar waar Schermafbeelding 2016-02-25 om 10.33.47ze vandaan kwamen. Zij konden hun droom niet waar maken. Het is een opmerkelijk feit dat de Pioniers van De Meer er heel goed ingejaagd zijn om in de tweede helft van de 19e eeuw een vruchtbaar stuk landuit het Meer te realiseren. (Foto links:Ringdijk en ringvaart (1945-1950)). De IJzeren eeuw die zich afspeelde op een ander stukje Nederland mag dan de naam hebben als een belangrijke verworvenheid van de 19e eeuw en dat natuurlijk ook verdient maar de realisatie van de Haarlemmermeer polder mag op gepaste wijze ook gezien worden zeker als men in ogenschouw neemt dat de landelijke en lokale machthebbers niet erg veel voor elkaar kregen om vanaf het begin de heel opzet met woord en daad te ondersteunen. Jarenlang stonden de belangen van de steden Haarlem, Leiden en Amsterdam lijnrecht tegenover elkaar. Ook de bemoeienissen van het Waterschap Rijnland was niet al te stimulerend om de  Waterwolf een halt toe te roepen. Al sinds de 17e eeuw zijn er droogmakingsplannen ontwikkeld om de ernstige bedreigingen voor dorpen en steden en het toenemend verlies van land tegen te gaan. Helaas zonder succes want de belangen verstrengeling, macht en politieke onkunde zorgde er voor dat men 200 jaar heeft moeten wachten tot droogmaking eindelijk een feit werd.

Gedurende de eerste helft van de 17e eeuw noemde Joost van den Vondel (1587-1679) de Haarlemmermeer de “wrede waterwolf”. Een paar regels uit zijn gedicht:

Met d’Amsterlandrs, tot noothulp van hun Leeuw

Men sluyte met een dyck dit dier, dat u Comt Plagen

De Wintvorst Vlieger met syn Moole Wieken toe

De snelle Wintvorst weet den Water Wolff te lagen.

vond001dewe04ill11De  illustratie geeft de kaart van de Haarlemmermeer uit 1641. Tussen de zuilen staat het gedicht van Vondel met de titel “Aenden Leevw van Hollant” en later ook uitgegeven als “Op het uitmalen van ’t HaarlemmerMeir”. De kroonlijst op de zuilen worstelt de Nederlandse Leeuw met de Waterwolf. Een boer op de voet van de ene kolom slaat het gevecht gaande en zegt: “Hoe sel dat spel afloopen”, de hoop staande aan de voet van de ander zuil, zegt: ‘Al
wel sou ‘k hoopen’

Het temmen van de Waterwolf heeft heel wat voeten in de aarde gehad. Een volgende keer: meer.

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *