07 mei 2016: Bevrijding & Oorlog op de Dam 7 mei 1945.

Na intensief onderzoek door de Stichting Memorial voor Damslachtoffers van de schietpartij die plaatsvond op 7 mei 1945, zijn de namen bekend van de 31 slachtoffers.

Vandaag, 71 jaar geleden wordt het Memorial project afgesloten waarbij m.b.v. 15.000 steentjes de namen van de slachtoffers worden weergegeven op de straat die ligt aan de Dam tussen het Damrak en de Nieuwendijk. Het Memorial wordt onthuld in aanwezigheid van de burgemeester Eberhard van der Laan, familie van de slachtoffers, vele getuigen en genodigden.

Wat een groot bevrijdingsfeest had moeten worden werd een bloedbad.  Same met mijn moeder trok ik ook naar de Dam waar mijn twee oudere broers al eerder waren gearriveerd.

Ik ben in de tweede week van januari 1939 geboren in Amsterdam. Heb dus de hele oorlog meegemaakt, zoals dat heet.  Mijn herinneringen aan de oorlog zijn schaars. Een paar gebeurtenissen weet ik heel erg goed. die middag op de Dam hoort daar zeker bij. Natuurlijk hadden wij ook een fiets met een lampje om s ‘avonds wat licht te maken en een geïmproviseerd houtkacheltje (‘Duveltje’) waar we in de keuken omheen zaten. Een ander herinnering heb ik beschreven in mijn Blog, gepubliceerd op 3 mei jl met als titel “Het brood der jonge jaren”

Onze familie bestond uit zeven personen. Naast mijn ouders had ik twee zussen en twee broers (tweeling) in de leeftijdscategorie (in 1945) van 22, 19 en 15 jaar. Er was niet altijd voldoende eten maar we hadden het goed in vergelijking met vele anderen in Amsterdam. Wij waren bevoorrecht omdat mijn ouders uit de Haarlemmermeer kwamen en dat onze familieleden daar nog woonden en werkten in een boerenbedrijf. Ook hadden ze flinke tuinen. Regelmatig werden we op een of ander manier van wat extra eten voorzien. Bovendien was ons gezin in de oorlogsjaren meestal niet compleet omdat mijn zussen en broers regelmatig een tijdje in de Haarlemmermeer werden ondergebracht.

parool 01
Bericht in Het Parool maar ook ander kranten brachten het nieuws.
Veel mensen op de Dam rondom de bevrijder
Zeer kort reden er een paar voertuigen met bevrijders over de Dam die direct omsingeld werden door enthousiaste mensen. (foto: W.F. Leijns)
VOORKANT boekje 7 mei 1945
Omslag foto van de voorzijde van het boekje “De Dam 7mei 1945”. Uitgegeven d0or Primavera pers , Leiden en uitgeverij Focus, Amsterdam 1992. Ongeveer in het midden het draaiorgel waar velen bescherming zochten.
Lissonne Lindenman DAM 7-5-1945_0001
Ingang Reisbureau Lissone Lindeman op de hoek Dam en Eggertstraat (Foto: Wiel van der Ronden)

Ik was dus 6 jaar toen mijn vader op 5 mei 1945 zeer enthousiast vertelde dat de oorlog voorbij was. Hij wist dat de avond daarvoor de BBC het bericht had verspreid dat het Duitse leger zich had overgegeven aan Generaal Montgomery. Mijn vader – een bedachtzame man – vertelde dat het wel waar was maar dat voorzichtigheid geboden was. Niet zomaar de stad ingaan zei hij tot mijn oudere zusters en broers. Je weet nooit wat er gebeurd. Mijn broers vertelde me de volgende dag dat de Canadezen in Amsterdam zouden aankomen. En op 7 mei zou dat gebeuren ze zouden binnen rijden via de Dam. Iedereen ging naar de Dam, zeiden ze, maar jij niet want je bent daar te klein voor. Het was onduidelijk of mijn ouders het goed vonden maar s ‘morgens vetrokken ze lopend naar de stad. Ik bleef zeuren en uiteindelijk zei mijn moeder vooruit we gaan ook een kijkje nemen. Dat kwam als grote verassing . We liepen via het Haarlemmerplein, Haarlemmerdijk, Haarlemmerstraat de lange Nieuwendijk af tot we het gezang en het lawaai van de Dam goed konden horen. Toen we op de Dam arriveerden bleek dat er allemaal mensen voor mijn neus stonden. Ik zag niets en na wat zeuren tilde mijn moeder me op een smalle vensterbank. Nu hoorde ik het draaioorlog niet alleen maar zag het ook staan. Sommige mensen dansten en anderen liepen arm in arm in een lange rij. Dat is dus bevrijdingsfeest zei mijn moeder en sprak blij met iemand die naast haar stond. Ik weet niet hoelang we daar hebben gestaan maar plotseling hoorden we harde knallen. Ik zag iedereen plotseling rennen en er werd geschreeuwd. Mijn moeder tilde me van de vensterbank en rende met mij aan de hand een winkel in. Het was de winkel van de vensterbank. Geduw en getrek en geholpen door een mijnheer werden we onder een bureau gepropt. Mijn moeder lag half over me heen. Er waren nog meer mensen en ik werd bang omdat met een geweldige knal de deur werd dicht gesmeten. Iemand riep hard dat we stil moesten zijn. Ik begreep er niet veel van en gelukkig fluisterde mijn moeder in mijn oor dat het wel niet lang zou duren. Ik weet niet of ik huilde en ook niet hoe lang we daar gelegen hebben.
Maar op een gegeven moment kwamen er twee mannen binnen met een blauwe overal die ons vertelde dat we weer mochten gaan staan en op hun teken de winkel mochten verlaten via het straatje langs de Nieuwerkerk. De Dam was leeg en van mijn moeder mocht ik niet kijken terwijl we renden door kleine straatjes naar de Nieuwezijds Voorburgwal en ik moest vooral dicht bij de gevels blijven en tot slot kwamen we eindelijk op de Nieuwendijk. Terwijl mijn moeder steeds omkeek zei ze verschillende keren dat we nooit naar de Dam hadden moeten gaan en direct daar achteraan vroeg ze zich af waar zullen je broers zitten. Ik vertelde dat die heel hard konden lopen en allang thuis waren. Dat was niet waar want ze kwamen veel later en waren vol van hetgeen ze gezien hadden. Met een zekere schaamte vertelde ze dat ze alles hadden bekeken vanaf de eerste etage van Hotel Krasnapolsky.

Achteraf bleek dat mijn moeder en ik in het toenmalige reisbureau Lissone Lindeman hadden gelegen dat gevestigd was op de Dam tussen de Nieuwendijk en de Eggertstraat, die langs de Nieuwe kerk loopt.

Fotograven op de Dam
Een deel van de fotografen die hebben bijgedragen tot een historisch foto verslag van wat er is gebeerd op 7 mei 1945 in Amsterdam. V.l.n.r Cas Oorthuys, Lou Woudhuyzen, Carel Blazer en Frits Kahlenberg. (foto: Frits Lemaire).

Later hoorde ik dat de vreselijke gebeurtenis het leven had gekost aan meer dan 20 doden en ook nog eens 120 gewonden waren te betreuren. Veel later heb ik de gehele gebeurtenis nog eens nagelezen en begrepen dat de oorzaak van het schietincident niet zo eenvoudig vast te stellen is en dat eerder verhalen hierover zouden moeten worden bijgesteld. Er zitten vele kanten aan het verhaal en natuurlijk hebben de Duitsers het vuur geopend op de bevolking op de overvolle Dam maar de aanleiding daartoe kent vele lezingen. Het verslag en de uitgave van het boekje ”De Dam 7 mei 1945” waarin allerlei foto’s zijn afgebeeld die gemaakt zijn door professionele en amateurs fotograven probeert een zo reëel mogelijk beeld te geven van de gebeurtenissen. Het boekje geeft een foto-historische reconstructie van deze vreselijke gebeurtenis. Het is overduidelijk dat een groep Duitse militairen in de ‘Groote Club’ zaten, naast het Paleis en er nog steeds verschillende theorieën de rondte doen waarom ze vanaf het balkon op de menigte begonnen te schieten.

Er is indertijd geen onderzoek gedaan naar de oorzaak, waardoor het onduidelijk is hoe de schietpartij precies is ontstaan.

Voor velen is het nog steeds de vraag hoe het zo kon gebeuren dat op 7 mei 1945 op de Dam in Amsterdam oorlog en bevrijding met zulke diepgaande gevolgen samenvielen.

Het is een geode keus dat de hier bovengenoemde stichting vandaag het Memorial gaat onthullen op de enige en juiste plek in Amsterdam.

(De foto’s komen allen uit het boekje  “De Dam 7 mei 1945”)

Een gedachte over “07 mei 2016: Bevrijding & Oorlog op de Dam 7 mei 1945.”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *